Erzurum Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen 8. Kitap Fuarı, yazarlarla okurları buluşturmayı sürdürüyor. Fuar kapsamında söyleşi gerçekleştiren Hakan Hadi Kadıoğlu, 1048 Pasin Muharebesi'ni ele aldığı “Pasin-1048 Sınırın Çöküşü” kitabının temel sorularını ve değerlendirmelerini paylaştı.
Ardahan Haber'in aktardığına göre Kadıoğlu, muharebenin doğru anlaşılması için yazılı tarihî belgelerin tek başına yeterli olmayacağını belirtti. Yazar, orduların ve insanların geçmişte kullandığı güzergâhların; geçitler, akarsular, yerleşimler, su ve yiyecek imkânlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
“Coğrafyayı bilmek esastır.”
Pasin havzasına geniş bakış
Kadıoğlu, tarihî Pasin bölgesinin bugünkü ilçe sınırlarından daha geniş bir havza olarak ele alınması gerektiğini söyledi. Erzurum, Deveboynu ve Kargapazarı geçitleriyle Aras havzası arasındaki bağlantılara dikkat çeken yazar, büyük orduların hareketlerinin yalnızca mesafeler üzerinden açıklanamayacağını kaydetti.
- Geçitler ve akarsuların ulaşım üzerindeki etkisi
- Su, yiyecek ve geçiş imkânlarının askerî hareketlerdeki rolü
- Eski yerleşimlerle orduların izlediği güzergâhların yeniden incelenmesi
Kitabında eski yerleşimlerin konumlarını ve orduların takip ettiği yolları yeniden değerlendirdiğini aktaran Kadıoğlu, sık tekrarlanan bir görüşün tek başına doğruluğunun kanıtı sayılamayacağını vurguladı. Bu kapsamda, sefer sırasında tahrip edildiği anlatılan Artze'nin konumuna ilişkin tartışmalara da değindi.
Yazar, yaygın biçimde Karaz ve bugünkü Kahramanlar ile ilişkilendirilen yerleşim için Horasan'ın Ardı köyü ihtimalinin de araştırılması gerektiğini belirtti. Bunun kesin bir yer tespiti anlamına gelmediğini söyleyen Kadıoğlu, farklı ihtimallerin aynı bilimsel ölçütlerle sınanmasının önemini dile getirdi.
Kadıoğlu, muharebe alanına ilişkin değerlendirmesinde Hasankale'nin doğusu ile Alvar ve Ügümü çevresindeki geniş Pasin ovasına işaret etti. Söyleşide okurlar, bölgenin tarihî geçmişine ilişkin anlatımı dinleme fırsatı buldu.
